Bu rehber, merkezi ısıtmalı 400'den fazla sitede kalorimetre okuması ve ısı gider paylaşımı yapan Enerjist teknik ekibi tarafından hazırlanmıştır (Bakanlık Yetki Belge No: 0106). Son güncelleme: 14 Kasım 2026.
Not: Fizik ve kimya derslerindeki "kalorimetre kabı", deneylerde ısı alışverişini ölçen bir laboratuvar düzeneğidir. Bu sayfada anlatılan kalorimetre ise binalarda kullanılan ısı sayacıdır.
Kalorimetre Nedir?
Kalorimetre; merkezi ısıtma sistemine bağlı her bağımsız bölümün ne kadar ısı kullandığını ayrı ayrı ölçen sayaçtır. Elektrik sayacının elektrik tüketimini, su sayacının su tüketimini ölçtüğü gibi kalorimetre de ısı tüketimini ölçer. Genellikle kat istasyonunun içine veya daire giriş hattına takılır.
Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik (26847 sayılı) kapsamında, merkezi ısıtmalı binalarda ısınma giderleri bağımsız bölümlerin ölçülen tüketimine göre paylaştırılır. Isı gider paylaşımı hesabının temel verisi kalorimetre okumalarıdır.
Kalorimetre Neyi Ölçer?
Kalorimetrenin asıl ölçtüğü değer tüketilen ısı enerjisidir. Bunu hesaplayabilmek için birkaç büyüklüğü sürekli ölçer ve ekranında gösterir:
- Toplam enerji (kWh / MWh): Faturalandırmada kullanılan ana değer.
- Toplam hacim (m³): Daireden geçen toplam sıcak su miktarı.
- Gidiş ve dönüş sıcaklığı (°C): Daireye giren ve daireden çıkan suyun sıcaklıkları.
- Sıcaklık farkı (ΔT): Suyun dairede ne kadar soğuduğu, yani ne kadar ısı bıraktığı.
- Anlık debi (m³/h) ve anlık güç (kW): O anda ne kadar su geçtiği ve ne kadar ısı çekildiği.
Ekrandaki değerlerin nasıl okunacağını ve hata kodlarını kalorimetre ekran değerleri yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kalorimetre Nasıl Çalışır?
Kalorimetre üç ana parçadan oluşur:
1. Debi ölçer (akış sensörü): Tesisattan geçen su miktarını ölçer. Çoğu modelde dönüş hattına takılır.
2. Sıcaklık sensörleri: Biri gidiş, biri dönüş hattında bulunan eşleştirilmiş iki hassas sensördür (genellikle Pt500 veya Pt1000). İkisi arasındaki fark (ΔT) hesaplanır.
3. Hesaplama ünitesi (integratör): Debi ve sıcaklık farkını sürekli çarparak tüketilen enerjiyi hesaplar, hafızaya kaydeder ve ekranda gösterir.
Hesap, temel olarak Enerji = Su miktarı × Suyun özgül ısısı × Sıcaklık farkı formülüne dayanır. Örneğin daireden 1 m³ su geçmiş ve bu su dairede 10°C soğumuşsa, daireye yaklaşık 11,6 kWh ısı bırakılmış demektir. Aynı miktar su 20°C soğusaydı tüketim yaklaşık 23,3 kWh olurdu.
Bu nedenle radyatörleri açık olmasına rağmen ısı kullanmayan bir dairede gidiş ve dönüş sıcaklıkları birbirine yakın kalır ve kalorimetre çok az tüketim yazar.
Kalorimetre Çeşitleri
| Özellik | Ultrasonik kalorimetre | Mekanik kalorimetre |
|---|---|---|
| Debi ölçümü | Ses dalgalarıyla, hareketli parça yok | Pervane (kanatlı çark) ile |
| Kireç ve tortudan etkilenme | Çok az | Zamanla hassasiyet kaybı olabilir |
| Düşük debide hassasiyet | Yüksek | Daha düşük |
| Kullanım ömrü | Genellikle 10-15 yıl | Genellikle 5-8 yıl |
| İlk maliyet | Daha yüksek | Daha ekonomik |
Uzun vadede daha doğru ve daha az bakım gerektiren ultrasonik kalorimetreler yaygınlaşmıştır. Polimeter ve Calmet marka ultrasonik kalorimetreler 5 yıl üretici garantisiyle sunulmaktadır.
Kalorimetre ile Pay Ölçer Arasındaki Fark
Her merkezi ısıtmalı binada kalorimetre kullanılamaz. Tesisatın yapısı belirleyicidir:
- Kalorimetre: Daireye tek bir gidiş ve tek bir dönüş hattının girdiği yatay (dağıtıcılı) tesisatlarda ve kat istasyonlu binalarda kullanılır. Enerjiyi doğrudan kWh olarak ölçer.
- Isı pay ölçer (allocator): Radyatörlerin dikey kolonlardan beslendiği eski tip dikey tesisatlarda, her radyatörün üzerine takılır. Enerji ölçmez; radyatörlerin birbirine göre payını gösteren birim değer kaydeder.
Kalorimetre Okuması Faturanıza Nasıl Yansır?
Kalorimetrenin gösterdiği kWh değeri, ısınma giderinin tamamını değil yalnızca tüketime bağlı kısmını belirler. Merkezi ısıtmalı binalarda gider iki parçaya ayrılır:
- %30 ortak pay: Merdiven, koridor gibi ortak alanların ısınması ve tesisat kayıpları için ayrılır; dairelere metrekarelerine göre dağıtılır. Kalorimetre ne gösterirse göstersin bu pay ödenir.
- %70 tüketim payı: Kalorimetrelerin dönem başı ile dönem sonu arasındaki farkı (tüketilen kWh) oranında dağıtılır.
Bu yüzden kalorimetresi az tüketim gösteren bir daire de ısınma bedeli öder; tutarın yüksek görünmesinin nedeni çoğu zaman binanın toplam giderinin yüksek olmasıdır. Ayrıntılı örnek için "Kalorimetrem az gösteriyor ama ısınma bedelim yüksek" yanıtımıza ve ısı gider paylaşımı sayfamıza bakabilirsiniz.
Kalorimetre Arızalanırsa veya Okunamazsa Ne Olur?
Pil bittiğinde, sensör yerinden çıktığında, cihaz ıslandığında veya muayene süresi dolduğunda kalorimetre doğru ölçüm yapamayabilir. Bu durumda ne yapılacağı 26847 sayılı Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik'in 11. maddesinde düzenlenmiştir:
- Emsal tüketim: Bir dairenin payı, ekipman arızası veya benzer bir nedenle belirlenemiyorsa; o dairenin daha önceki benzer dönemlerdeki tüketimi veya aynı dönemde benzer dairelerin tüketimi esas alınarak belirlenir.
- Kullanıcı değişirse: Dönem içinde daireye yeni bir kiracı veya malik geçerse değişim tarihinde ara okuma yapılır ve iki ayrı gider paylaşım belgesi düzenlenir.
Emsal tüketim geçici bir çözümdür ve dairenin gerçek kullanımını yansıtmayabilir. Arızalı kalorimetrenin hızla onarılması veya değiştirilmesi her iki taraf için de en adil yoldur. Pil bittiğinde neler yapıldığını bu yanıtımızda anlattık. Emsal tüketimin ne olduğunu ise 1 dakikalık Instagram videomuzda izleyebilirsiniz.
Kalorimetre Seçerken Dikkat Edilecekler
MID onayı: Avrupa Ölçü Aletleri Direktifine (MID) uygun, tip onaylı cihazlar tercih edilmelidir.
Boru çapı ve debi: Tesisata uygun bağlantı çapı (DN15, DN20, DN25) ve nominal debi (ör. 0,6 / 1,5 / 2,5 m³/h) seçilmelidir. Gereğinden büyük sayaç düşük debilerde hassasiyet kaybeder.
Haberleşme: Uzaktan okuma için M-Bus, kablosuz (wM-Bus) veya darbe (pulse) çıkışlı modeller tercih edilmelidir. Ayrıntılar için sayaç okuma yöntemleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Garanti ve servis: Yerel servis ve yedek parça desteği olan markalar seçilmelidir.
Montaj, Muayene ve Pil Ömrü
Montaj: Kalorimetre, üreticinin belirttiği hatta (genellikle dönüş) ve akış yönü okuna uygun takılmalı, sıcaklık sensörleri doğru hatlara yerleştirilip mühürlenmelidir. Adımlar için kalorimetre montajı nasıl yapılır yazımıza göz atın.
Yasal muayene: Kalorimetreler Ölçüler ve Ayar Kanunu kapsamında periyodik muayeneye tabidir; süre cihazın tip onayına göre genellikle 4-5 yıldır. Ayrıntılar: kalorimetre için yasal muayene zorunlu mu?
Değişim: Ultrasonik modeller 10-15 yıl, mekanik modeller 5-8 yıl verimli çalışır. Bkz. kalorimetre kaç yılda bir değiştirilmeli?
Pil: Kalorimetrelerde kullanılan lityum pillerin ömrü genellikle 6-10 yıldır. Bkz. kalorimetre pil ömrü
Arıza, pil değişimi ve periyodik kontroller için Enerjist teknik servis desteği alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir dairenin tükettiği ısı enerjisini kWh veya MWh cinsinden ölçer. Bunun için daireden geçen sıcak su miktarını ve gidiş-dönüş sıcaklık farkını sürekli ölçer.
Debi ölçer tesisattan geçen su miktarını, iki sıcaklık sensörü gidiş ve dönüş sıcaklığını ölçer. Hesaplama ünitesi bu değerleri çarparak tüketilen enerjiyi hesaplar ve kaydeder.
Yasal muayene süresi tip onayına göre genellikle 4-5 yıldır; muayeneden geçen cihazlar kullanılmaya devam eder. Ultrasonik modeller 10-15 yıl, mekanik modeller 5-8 yıl verimli çalışır.
Kalorimetre yatay tesisatlı ve kat istasyonlu binalarda dairenin tüm ısı tüketimini kWh olarak ölçer. Pay ölçer ise dikey tesisatlı binalarda her radyatöre takılır ve enerji yerine radyatörler arası pay birimini kaydeder.
Kat istasyonlu ve yatay tesisatlı binalarda genellikle gerekmez; sayaç için ayrılmış yere takılır. Dikey tesisatlı eski binalarda kalorimetre yerine pay ölçer kullanılır veya tesisat dönüşümü gerekir.
Ekrandaki değerler yerinde okunabilir veya M-Bus ve kablosuz haberleşme ile dairelere girmeden uzaktan okunabilir.
26847 sayılı Yönetmelik'in 11. maddesine göre dairenin payı, önceki benzer dönemlerdeki tüketimi veya aynı dönemde benzer dairelerin tüketimi esas alınarak belirlenir (emsal tüketim). Arızalı sayacın en kısa sürede onarılması ya da değiştirilmesi gerekir.
Isınma giderinin %30'u ortak pay olarak metrekareye göre, %70'i kalorimetre okumalarına göre paylaştırılır. Tüketiminiz az olsa da ortak payı ödersiniz; ayrıca binanın toplam gideri yüksekse düşük tüketimin karşılığı da yüksek görünebilir.
Uzmanına sorulan benzer sorular
Bu konuyla ilgili ziyaretçilerimizin sorularını uzmanlarımız yanıtladı.